home / dziedziczenie ustawowe / podstawowe pojęcia genealogii

Podstawowe pojęcia genealogii

Probant - w genealogii to osoba:

• która zajmuje centralne miejsce na tablicy genealogicznej (np. przodek na wykresie potomków, potomek w wywodzie przodków), lub
• dla której oblicza się stopień pokrewieństwa, lub
• wobec której określa się nazwę relacji rodzinnej.

Zstępni - pojęcie używane w prawie oraz genealogii, oznaczające każdego kolejnego potomka tej samej osoby: jej dziecko, wnuka, prawnuka, praprawnuka itd. Stosunek faktyczny pomiędzy czyimś zstępnym a daną osobą polega na tym, że ten pierwszy pochodzi od tej drugiej. Osoby te są spokrewnione ze sobą w linii prostej. Wspólni zstępni to zstępni tej samej pary, pochodzący z tego samego związku kobiety i mężczyzny (nie tylko z małżeństwa). Z bezpośrednim zstępnym (tj. dzieckiem) łączy probanta stosunek filiacji.

Filiacja - to rodzaj stosunku genealogicznego zachodzącego pomiędzy dwiema osobami, z których jedna pochodzi od drugiej. Filiacja może być bezpośrednia (pomiędzy rodzicem a dzieckiem) lub pośrednia (pomiędzy dalszym przodkiem a dalszym potomkiem, np. dziadek-wnuczka, prababcia-prawnuczka itd.). Jeżeli pomiędzy dwiema osobami zachodzi filiacja, to jednocześnie zachodzi między nimi pokrewieństwo pierwszego stopnia w linii prostej: jedna osoba jest wstępnym dla drugiej, a ta druga – zstępnym dla pierwszej. Występuje więc różnica jednego pokolenia lub więcej pokoleń.

Relacje rodzinne w tekstach prawnych

Teksty aktów normatywnych (np. ustaw) posługują się niemal wyłącznie stopniami i liniami pokrewieństwa i powinowactwa, bez wyliczania nazw konkretnych relacji. I tak zamiast nazywać poniższe relacje, ustawodawca napisze zamiast:

• przodek — wstępny lub krewny w linii prostej,
• potomek — zstępny lub krewny w linii prostej,
• rodzice — pokrewieństwo pierwszego stopnia w linii prostej,
• dzieci — dzieci, ewentualnie zstępni lub pokrewieństwo pierwszego stopnia w linii prostej,
• rodzeństwo — rodzeństwo, ewentualnie pokrewieństwo drugiego stopnia w linii bocznej,
• (współ)małżonek — właśnie tak,
• teściowie — powinowactwo pierwszego stopnia w linii prostej,
• dzieci przybrane — powinowactwo w linii prostej pierwszego stopnia (dzieci małżonka); także przysposobieni,
• szwagrowie — powinowactwo w linii bocznej.

Oczywiście, prawo posługuje się również terminami:

• dziecko i rodzice (prawo rodzinne),
• dzieci, małżonek, rodzice, rodzeństwo oraz dziadkowie,
• małżonek lub współmałżonek (prawo podatkowe, socjalne).

Z reguły prawo nie odnosi się do dalszych stopni pokrewieństwa.